Akceptacja, docenienie i poczucie wartości – co naprawdę zostaje w dziecku na całe życie?

Ostatnio podczas rozmowy z pewną nastolatką, która chciała popracować nad swoją samooceną, zrodziły się we mnie pytania: „Czy postawa rodzica naprawdę ma wpływ na to, jak dziecko będzie postrzegać siebie w przyszłości?”, „Czy to, co dajemy dziecku dziś, naprawdę zostaje z nim na całe życie?”.

Dla mnie – tak. To oczywista oczywistość. Ale wiem, że nie dla wszystkich. Dlatego chcę dziś opowiedzieć o dwóch rzeczach, które są jak tlen dla budowania zdrowego poczucia własnej wartości u dziecka.

Po pierwsze – akceptacja i docenienie 

To fundamenty, na których wszystko się opiera. Dziecko, kiedy czuje się widziane i przyjmowane takim, jakie jest – z emocjami, pomysłami, błędami – rośnie w przekonaniu: „Jestem ważny/ważna. Jestem wystarczający/wystarczająca. Mogę być sobą”.

Akceptacja to nie jest pobłażliwość. Nie oznacza przyzwolenia na wszystko. To znaczy: „Kocham cię takim/taką, jakim/jaką jesteś. Nie musisz się zmieniać, by zasługiwać na moją uwagę i miłość”. Dziecko nie potrzebuje być idealne.

Nie powinno musieć zasługiwać na miłość. Dlatego tak ważne jest, by w trudnych momentach znalazło w nas spokój, a nie zawstydzenie. Aby, nawet jeśli nie pochwalimy jego zachowania, wiedziało, że jego wartość się nie zmienia. Możesz wtedy powiedzieć: „Nie zgadzam się na to, co zrobiłeś/zrobiłaś… ale nadal cię kocham. Nadal jesteś ważny/ważna”. Bo człowiek zawsze jest ważniejszy niż jego zachowanie.

A jeśli tej akceptacji zabraknie…?

Dziecko, które nie czuje się wystarczające, które stale słyszy, że powinno być inne, spokojniejsze, lepsze, bardziej „jak ktoś” – zaczyna wątpić w siebie. Uczy się, że jego emocje to „za dużo”, jego potrzeby są „niewygodne”, a ono samo „nie takie, jak trzeba”. Dorasta… ale gdzieś w środku wciąż nosi tę wątpliwość:

• Czy mogę być sobą?
• Czy wystarczam?
• Czy zasługuję na miłość, jeśli nie jestem idealny?

I wtedy dorosły człowiek:

• boi się porażek,
• wciąż potrzebuje aprobaty z zewnątrz,
• nie potrafi stawiać granic,
• łatwo rezygnuje z siebie dla innych,
• nie wierzy w swoją wartość.

Dlatego to, co dajemy dziecku dzisiaj, ma ogromne znaczenie na później. To, jak mówimy do niego teraz, staje się tym, jak ono będzie mówić do siebie przez całe dorosłe życie.

A co z docenieniem?

Czasem słyszę od rodzica:  „Ale przecież ja kocham swoje dziecko. Przecież je akceptuję. To chyba wystarczy?”. Absolutnie się cieszę, gdy to słyszę. To bardzo dużo – ale to nie wszystko, bo oprócz akceptacji potrzebne jest jeszcze docenienie. Sprawia, że dziecko zaczyna wierzyć w siebie, dostrzegać swoją sprawczość, kompetencje i siłę. To zauważenie jego wysiłków i intencji – nie tylko efektu końcowego. To mówienie: „Widzę cię”, „Widzę, jak się starasz”, „Zrobiłeś/zrobiłaś to po swojemu – to było ciekawe”, „To było dla ciebie trudne, ale poradziłeś/poradziłaś sobie”, „Dziękuję, że mi pomogłeś/pomogłaś. To było ważne”. Docenienie to nie to samo co chwalenie za wszystko („Jesteś cudowny!”). To uważność – dostrzeganie dziecka w działaniu, nawet jeśli coś się nie udało.

A więc, co daje dziecku docenienie?

Dziecko, które słyszy docenienie:

• uczy się, że warto próbować,
• czuje się ważne nie tylko za coś, ale też w czymś,
• buduje obraz siebie jako osoby, która coś potrafi,
• nie potrzebuje ciągłego „bicia brawa”, bo zaczyna doceniać siebie od środka.

To właśnie dzięki docenieniu dziecko zauważa: „Mój wysiłek ma sens”, „Potrafię”, „Jestem wartościowy/wartościowa, nawet jeśli coś nie wyszło mi idealnie”.

Akceptacja i docenienie – w parze 

Te dwie rzeczy powinny iść razem pod rękę. Bo kiedy dziecko ma jedno i drugie, uczy się że może być i czuć. Że może mówić to, co myśli, pytać, gdy czegoś nie wie, próbować i nie być perfekcyjny/perfekcyjna. Po prostu może być sobą, także wtedy gdy to „sobą” wygląda inaczej, niż ktoś się spodziewa.

To „mogę być” to najgłębsza forma wewnętrznej zgody na siebie. A dziecko, które ją ma, nie musi przez życie ciągle coś udowadniać.

„Mogę być. I to wystarczy”

Więc może nie kończymy, tylko zaczynamy właśnie tutaj, tymi słowami. To zdanie może być końcem tekstu, ale początkiem życia z pełnym poczuciem własnej wartości.